Wiele osób wciąż ma pytania czym się różni FX od DX, co to jest crop i czy ogniskowa się zmienia po podpięciu obiektywu do body DX. Czas na odpowiedzi.


B1. Co to jest FX, DX i CX?

FX to oznaczenie rozmiaru matrycy identycznej z klatką filmu małoobrazkowego. Jej wymiary wynoszą 36x24mm. Ponieważ był to najpopularniejszy format filmu przez kilkadziesiąt lat, wielu fotografów nabrało przyzwyczajeń z tym związanych i w erze fotografii cyfrowej używamy tego formatu jako wzorca.

Ponieważ wyprodukowani matrycy o takich rozmiarach przez długi czas było ogromnie kosztowne, to pierwsze aparaty miały je dużo mniejsze. Pierwsze lustrzanki Nikona miały matrycę o rozmiarach 24x16 mm (w przybliżeniu). Nazwano je DX (lub APS-C)

W aparatach Nikon 1 zastosowano matrycę o rozmiarach 13x9mm i nazwano CX



B2. Co to jest crop?

Crop to nic innego jak wycinek. Gdyby do tradycyjnej, analogowej lustrzanki włożyć matrycę DX, to uzyskamy na niej obraz będący wycinkiem obrazu możliwego do uzyskania na całej klatce filmu małoobrazkowego. Jak już pojawiły się lustrzanki cyfrowe z matrycami FX, to wciąż mają one tryb DX, który polega na sczytaniu tylko części informacji z matrycy.

Stosunek wielkości klatki FX do wielkości danej matrycy to Crop Factor. Dla formatu DX wynosi on 1.5, a dla CX 2.7. W skrócie piszemy crop 1.5 lub crop 2.7.
Canon mam matryce z cropem 1.6 i 1.3, a Sigma 1.7. Olympus i Panasonic 2.0


B3. Czy crop zmienia ogniskową obiektywu?

Absolutnie nie. Ogniskowa to fizyczna właściwość obiektywu i nie może ona ulec zmianie przez podpięcie go do innego aparatu. To co się zmienia, to kąt widzenia. Im mniejsza matryca, tym mniejszy wycinek obrazu na nią pada.

Wyobraźmy sobie taką scenę. Dwie kule, których obraz pada przez obiektyw na matrycę. Duża kula dokładnie wypełnia matrycę FX, ale na DX jest obcięta. Mała kula jest 4 razy mniejsza, ale ponieważ jest 2 razy bliżej, to jej obraz jest tylko 2 razy mniejszy. Na dole jest pokazałem, jak wygląda cała klatka oglądana na ekranie lub odbitce.


Co w takim razie zrobić, żeby duża kula się zmieściła? Są dwie możliwości: przybliżyć matrycę do obiektywu lub oddalić się od kuli.



Jeśli chcemy zmniejszyć odległość od matrycy do obiektywu, musimy użyć obiektywu o krótszej ogniskowej.
Zobaczmy jak to wygląda.


Okazuje się, że kula wypełnia całą wysokość klatki DX, jeśli zmienimy ogniskową z 45 do 30 mm. To dokładnie tyle ile wynosi Crop Factor. Wynika to z prostej proporcji widocznej na rysunku.



A co się stanie, jeśli oddalimy się od kuli?


Również musimy oddalić się na odległość 1.5 razy większą niż początkowa.

Czy uzyskaliśmy taki sam obraz? Duża kula wypełnia całą klatkę, ale mała jest jakby mniejsza niż poprzednio.

Co się stało? Zmieniła się perspektywa, czyli proporcje między obiektami. O ile od niebieskiej kuli oddaliliśmy się 1.5 razy, to od żółtej aż 2 razy.


B4. Co to jest ekwiwalent ogniskowej?

Jak zobaczyliśmy wyżej, żeby uzyskać taki sam kadr na różnych formatach matryc, nie możemy zmieniać miejsca fotografowania, tylko musimy zmienić ogniskową obiektywu. Robiąc na DX zdjęcie obiektywem o ogniskowej 30 mm, uzyskujemy taki sam kadr, jak z obiektywu 45 mm podpiętego do FX (pełnej klatki). Stąd często używa się pojęcia ekwiwalent ogniskowej, który jest równy ogniskowej obiektywu * crop factor.


B5. Czy obiektyw oznaczony DX ma już przeliczoną ogniskową?

Nie. Ogniskowa to własność fizyczna obiektywu i zawsze jest podana ta z definicji. Dlatego Obiektyw Nikkor AF-S 35/1.8 DX pokaże taki sam kadr jak pełnoklatkowy Nikkor AF 35/2.0D.
Tylko na kompaktach podaje się oba oznaczenia, czyli faktyczną ogniskową i jej ekwiwalent.


B6. Czy można podłączyć obiektyw DX do aparatu FX?

Tak, można. Domyślnie aparat przełączy się w tryb DX i otrzymamy takie same kadry, jak z aparatu DX (ale o mniejszej rozdzielczości). Po przełączeniu w tryb FX, uzyskamy zdjęcie z całej matrycy. Trzeba się jednak liczyć z tym, że na brzegach obraz będzie rozmyty, lub mocno przyciemniony. W skrajnych przypadkach zobaczymy tylko kółko w środku.
W systemie Canon EOS, obiektywy niepełnoklatkowe EF-S często mają soczewki cofnięte mocno do tyłu. Po włożeniu takiego obiektywu do aparatu FX, mogą one zawadzać o lustro (które jest większe).


B7. Czy można podłączyć obiektyw FX do aparatu DX?

Tak, nie ma żadnych przeszkód. Obiektyw będzie pracował centralną częścią, gdzie zwykle jest najlepszy optycznie.